In Nederland voert de regering forse besparingen door. Enkel toppers uit het landschap worden gespaard, zo lijkt het wel. Het Museum Boerhaave (ontdek ze op Twitter) wordt op dit moment bedreigd in haar voortbestaan maar de gemeente Leiden heeft zich openlijk geëngageerd om ten strijde te trekken, een actie die ik enkel maar kan toejuichen!

Hoe zit dat hier eigenlijk, in België? Eerlijk gezegd weet ik het niet. Ik zie weinig meldingen over sluitingen van musea maar ik zie wel nog steeds verhalen over het gemarginaliseerde statuut van kunstenaars en kunstminnaars. Er wordt nog steeds veel over de grenzen gekeken terwijl hier genoeg talent rondloopt. De kunstwereld moet haar visie verruimen: amateurs kunnen best maffe dingen doen, denk ik dan. De Week v/d Amateurkunsten is daar een goed voorbeeld van.

Onlangs werd Jan Hoet gelauwerd voor zijn loopbaan. Als niet-liefhebber van moderne kunst ben ik toch onder de indruk van die man: de moderne, Belgische kunst op de kaart zetten, stedelijke initiatieven opstarten en als kers op de taart een eigen museum openen. Het zijn er weinig gegeven … Maar ik maak me tegelijk de bedenking waar de ‘nieuwe’ moderne kunstenaar is? Waar is kunstenaar 2.0 en waarom wordt zijn werkterrein zo ontweken? Het internet puilt uit van nieuwe namen, artiesten die zuiver digitaal werken en het web als hun ‘playground’ gebruiken. Niets zo eenvoudig als de nieuwe sociale media, waar iedereen zo wild over doet, te gebruiken en in te zetten om hun realisaties kondig te maken. Waarom doen we dit niet?

De overheid blijft maar geld pompen in ogenschijnlijk eindeloze putten, putten die nooit aan de burger getoond zullen worden. Tenslotte is kunst is 95% van de gevallen openbaar en betaald door belastinggeld. Tijd dan ook om dit opnieuw aan de burger terug te geven. Tijd om de burger zijn/haar speeltuin terug te geven om creatief te kunnen zijn. Tijd, tenslotte, om deze speeltuin ook in het collectief geheugen op te nemen. Kunstenaars 2.0 zullen je er eeuwig dankbaar om zijn!

Waar schuilt het geheim in? Niet zozeer in een optimalisatie van het beleid of management, dat geloof ik niet, maar wel in het hefboom-effect waarvan in de studie van het VTi (Vlaams Theater instituut) sprake is: “iedere euro gesubsidieerd, genereert een 1,25 euro naar de werknemer”. De subsidies laten toe extra economische ademruimte te ontwikkelen waardoor meer inkomsten beschikbaar zijn en dus meer sociale bijdragen. Een win-win-situatie voor de overheid dus…

Waarom geloof ik niet in die optimalisatie? Culturele instellingen zitten net zoals vele openbare instellingen vast in bepaalde patronen en denkwijzen. Ik heb al vaak mijn grof geschut boven gehaald om te fulmineren tegen het gebrek aan sociale interactie vanwege museale en culturele instellingen. Sociale media en andere vormen van massacommunicatie worden onderbenut of gewoonweg genegeerd. Een nieuwe vorm van modern denken is volgens mij meer aan de orde. Het eenvoudig weg opstarten van een facebook- of twitter-account is weliswaar een eerste stap, het consequent onderhouden blijkt toch nog al te vaak te hoog gegrepen. En dan heb ik nog niet gesproken over iedere gebrek aan integratie van sociale media in tentoonstellingen en workshops.

Ondanks mijn bemerkingen rendeert kunst en cultuur, dat heeft het VTi aangetoond en bewezen. Ik las dan ook met plezier dat Schauvliege de subsidies voor de culturele sector evenrediger gaat verdelen (voor de cijfers wijs ik naar de Standaard van maandag 4/4). Maar dezelfde studie is ook zo eerlijk om te melden dat experimentele kunst niet rendeert. Misschien iets waar we ook wel rekening mee moeten houden. Ik merk dat we opnieuw tussen de moeilijke keuze zitten van jonge kunstenaars om de taboes volledig te doorbreken dan wel op zoek te gaan naar het traditionele. De markt heeft echter wel gekozen voor een terugkeer naar ‘oude’ waarden en normen. Misschien dat net daarin de uitdaging voor de culturele sector schuilt?

Ondanks alles blijkt cultuur dus een waardevolle investering. Hopelijk zal de markt hier van kunnen profiteren!

Tekst, zoveel tekst, teveel tekst…

De trap afgedaald stootte ik op een muur van tekst. In vier talen, gelukkig. Een levensverhaal over de schilder. Als kunstliefhebber nam ik de tijd om te lezen. Weinig boeiends, zo leek, eerder een getater van feiten en encyclopedische gebeurtenissen. Ontgoocheling en vooral ergernis nummer een was een feit. De eerste twee zalen waren gevuld met werken van ateliermedewerkers of kopies naar El Greco. En alweer muren met tekst volgekribbeld. Licht verveeld jaagde ik mezelf verder, nam ondertussen nog een prachtwerk van de Heilige Sebastiaan mee en trad de volgende zaal binnen. Opnieuw tekst, tekst, tekst … Stop met die tekst, dacht ik bij mezelf en blijkbaar was ik niet alleen. Ik observeerde aandachtig iedereen die binnentrad en telde wie las en wie voorbijging. Nog geen tien procent las de ganse tekst, een andere twintig keek es en ging verder, de overige meerderheid gunde zelfs geen blik. Bon, een eerste indruk was dus de goede. Deze zaal bood op zich weinig boeiends, op een werk of twee na. De teleurstelling over deze tentoonstelling zwelde gevaarlijk aan. Na nog enkele zalen met muren vol tekst (met meeste een herhaling van reeds eerder opgesomde feiten) was het dan eindelijk aan de zaal met de apostelen (uiteraard nogmaals voorafgegaan door een barricade van tekst). Een moment suprême, dat was het minste wat ik kon zeggen. Absolute pracht, een gelukbrengende afsluiter van een ontgoochelende tentoonstelling.

Wat zei ik ook alweer?

Ik haal het dus aan: teveel tekst doodt je presentatie, zij het nu een tentoonstelling, wandeltocht, ontdekkingstocht, … Mensen zijn niet langer geboeid door alleen maar tekst en prentjes. Ze verdienen interactie. Als mensen iets willen weten, halen ze Google of Wikipedia boven, niet de tentoonstellingscatalogus, althans toch niet onze generatie. Je moet ze iets brengen of ze haken af. En toch blijkt nogmaals hoe weinig curatoren dit begrepen hebben. Ik zie dit ook dagelijks om me heen, hoe gidsen absoluut niet weten hoe mensen te boeien. Feiten afratelen werkt niet, het verhaal moet inspireren, aanzetten en uitnodigen. Interactie als daad bij het woord.

En wat dan?

En net daar falen meeste culturele instellingen: ze gaan er van uit dat mensen tijd en geduld hebben. Fout, mensen zijn gejaagd en willen dingen liefst zo eenvoudig mogelijk overhandigd krijgen. Daarom is er web 2.0, dat ons een handje kan helpen. Stel je voor: een eenvoudige webapplicatie die je toelaat je feedback na te laten, deze analyseert en daar een wordcloud of iets dergelijks van maakt. Op die manier zie je als organisator onmiddellijk waar je sterktes en waar je zwaktes liggen. Mensen laten graag feedback na (denk maar aan het succes van een gastenboek in een kerk/museum), dus waarom er dan geen maken die je ook effectief benut? Of laat mensen iets schrijven en stuur ze vervolgens een gepersonaliseerde wenskaart toe, fysiek of digitaal (printbaar weliswaar)? Gegarandeerd succes en je mond-op-mond reclame kan beginnen. Uiteindelijk is dat nog steeds belangrijk, zo niet het belangrijkste. Want als ik enkele mensen om me heen mobiliseer en hen vertel dat El Greco een zaal de moeite is en de rest tekst, gegarandeerd dat ze niet gaan (als ze dat al van plan waren in de eerste plaats …). Een uiterst gevaarlijke situatie!

Hoe kan het dus beter?

Laat ik daar later op terugkomen!